Dieta przy Hashimoto i niedoczynności tarczycy – co wspiera tarczycę?

Tarczyca to niewielki narząd w kształcie motyla, położony w obrębie szyi, który produkuje hormony i reguluje metabolizm. W przypadku choroby Hashimoto układ odpornościowy atakuje tarczycę, wywołując przewlekły stan zapalny, który stopniowo prowadzi do hipotyreozy (niedoczności tarczycy). Może to powodować zmęczenie, przyrost masy ciała, nadwrażliwość na zimno, wypadanie włosów, suchość skóry i wahania nastroju. Wiele osób zadaje sobie pytanie: Co mogę zmienić w diecie, aby wspierać swoją tarczycę? W tym artykule podsumowujemy wyniki badań naukowych, przedstawiamy strategie żywieniowe i udzielamy praktycznych wskazówek na co dzień.

1. Jak działa tarczyca i dlaczego choroba Hashimoto przebiega inaczej

Tarczyca produkuje hormony tyroksynę (T4) i trójjodotyroninę (T3). Hormony te regulują metabolizm, temperaturę ciała i wiele innych funkcji. Ich uwalnianie jest regulowane przez przysadkę mózgową za pośrednictwem hormonu tyreotropowego (TSH). W chorobie Hashimoto układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko tarczycy. Najczęściej są to przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (TPOAb) i tyreoglobulinie (TGAb). Prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowego niszczenia narządu. Dlatego wiele osób musi przyjmować L-tyroksynę przez całe życie. Istnieją jednak przesłanki wskazujące, że dieta, mikroskładniki odżywcze i styl życia mogą wpływać na stan zapalny oraz wspierać zachowaną czynność tarczycy.

Ważne: W UE suplementy diety mogą być reklamowane wyłącznie przy użyciu zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych. Stwierdzenia takie jak „leczy chorobę Hashimoto” lub „zapobiega niedoczynności tarczycy” są zabronione. Dlatego w przypadku każdej substancji, dla której nie istnieje oficjalnie zatwierdzone oświadczenie, dodajemy informację, że zależność ta jest przedmiotem badań naukowych, ale nie została (jeszcze) potwierdzona przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

2. Jod – podstawowy składnik hormonów tarczycy

Jod jest niezbędny do syntezy T3 i T4. Bez wystarczającej ilości jodu tarczyca nie może wytwarzać hormonów, co prowadzi do jej niedoczynności. W Niemczech za najważniejsze źródło jodu uznaje się sól spożywczą wzbogaconą jodem. Dodatkowych ilości dostarczają ryby morskie, mleko i jaja. Zgodnie z zaleceniami EFSA dzienne spożycie jodu przez osoby dorosłe powinno wynosić około 150 µg, natomiast kobiety w ciąży i karmiące piersią potrzebują go więcej. Zatwierdzone oświadczenie zdrowotne brzmi: „Jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy”.

W przypadku choroby Hashimoto kwestia jodu budzi kontrowersje: niektóre badania wskazują, że jego nadmiar może nasilać stan zapalny. Na obszarach, gdzie spożycie jodu jest bardzo wysokie (np. wskutek przyjmowania preparatów z alg), wzrasta liczba chorób autoimmunologicznych. Nie należy jednak dopuszczać do niedoboru jodu, ponieważ może on pogłębiać niedoczynność tarczycy. Kluczowe znaczenie ma umiarkowany poziom jodu. Zwykle wystarczają sól wzbogacona jodem, ryby morskie spożywane raz lub dwa razy w tygodniu oraz ewentualnie preparat multiwitaminowy. Nie zaleca się stosowania wysokich dawek preparatów z alg.

3. Selen – tarcza ochronna dla tarczycy

Selen jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym. Wchodzi w skład ważnych enzymów, takich jak peroksydaza glutationowa i dejodynazy, które regulują przemianę T4 w T3. Selen chroni również tarczycę przed stresem oksydacyjnym. EFSA zezwala na stosowanie oświadczenia: „Selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy i w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym”.

Duży przegląd systematyczny obejmujący 35 badań z randomizacją wykazał, że suplementy selenu (często 200 µg selenometioniny dziennie) u osób z chorobą Hashimoto niestosujących hormonalnej terapii zastępczej tarczycy obniżały poziom TSH i przeciwciał anty-TPO oraz stężenie dialdehydu malonowego, będącego markerem stresu oksydacyjnego [1]. Jednocześnie poziom wolnych hormonów T3/T4 niemal się nie zmienił i nie wystąpiły poważne działania niepożądane. Wyniki te sugerują, że selen może być pomocny u pacjentów z chorobą Hashimoto i potwierdzonym niedoborem tego pierwiastka. Badania cechowały się jednak dużą heterogenicznością, dlatego eksperci zalecają oznaczenie poziomu selenu we krwi przed rozpoczęciem suplementacji oraz omówienie jej z lekarzem.

Również mniejsze badania wskazują na podobne wnioski. W badaniu pilotażowym mężczyźni z chorobą Hashimoto otrzymywali selenometioninę (200 µg/dzień) albo witaminę D. Po trzech miesiącach w obu grupach odnotowano niższe miana przeciwciał i wyższy wskaźnik SPINA-GT [9]. Drugie badanie pilotażowe, w którym połączono dietę bezglutenową z suplementacją selenu, także wykazało większe obniżenie poziomu przeciwciał [8]. Nadal obowiązuje jednak zasada: suplementację należy stosować wyłącznie w przypadku niedoboru, a dawki nie należy długotrwale zwiększać powyżej 200 µg/dzień, ponieważ grozi to wystąpieniem działań niepożądanych.

4. Witamina D – wsparcie odporności i dobrego nastroju

Witamina D jest znana przede wszystkim ze swojego znaczenia dla metabolizmu kości, ale odgrywa również rolę w układzie odpornościowym. EFSA dopuszcza następujące oświadczenie: „Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego”. U wielu osób z chorobą Hashimoto występuje niski poziom 25-hydroksywitaminy D, zwłaszcza zimą lub przy niewielkiej ekspozycji na światło słoneczne.

Najnowsza metaanaliza dwunastu badań z randomizacją, obejmujących 862 uczestników, wykazała, że suplementacja witaminy D może znacząco obniżać poziom przeciwciał anty-TPO i anty-TG (standaryzowane średnie różnice wyniosły odpowiednio −1,084 i −0,996), zmniejszać poziom TSH oraz zwiększać poziom wolnych hormonów T3/T4. Szczególnie skuteczne okazały się aktywna postać witaminy D i suplementacja trwająca ponad dwanaście tygodni. Autorzy badania stwierdzili, że witamina D może korzystnie wpływać na procesy autoimmunologiczne w chorobie Hashimoto [2]. Jak sugeruje niewielkie badanie pilotażowe z Polski, łączne przyjmowanie witaminy D i selenu może dawać efekt synergistyczny [9]. Ponieważ niedobór witaminy D jest powszechny na naszej szerokości geograficznej, należy oznaczyć jej poziom (25(OH)D), a w razie potrzeby uzupełnić niedobór za pomocą suplementacji (np. 1000–2000 IU/dzień). Należy unikać przedawkowania – prawidłowy zakres wynosi około 50–75 nmol/l.

5. Żelazo, cynk i inne mikroelementy

Żelazo

Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny oraz pomaga w prawidłowym transporcie tlenu i prawidłowym metabolizmie energetycznym. Jest również ważne dla enzymu tyreoperoksydazy. Badania pokazują, że niedobór żelaza – szczególnie u kobiet – wiąże się z niskim poziomem T3/T4 i podwyższonym poziomem TSH. Leczenie łączące L-tyroksynę z żelazem pozwala skuteczniej kontrolować objawy niż stosowanie samych hormonów. Zgodnie z oficjalnym oświadczeniem zdrowotnym „Żelazo przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia”, dlatego produkty bogate w żelazo, takie jak czerwone mięso, rośliny strączkowe, proso i ciemnozielone warzywa, mogą pomagać w ograniczeniu zmęczenia. W przypadku choroby Hashimoto należy wykonać badanie krwi i oznaczyć poziom ferrytyny; jeśli zostanie stwierdzony niedobór, warto rozważyć suplementację. Zbyt duże ilości żelaza mogą być jednak szkodliwe.

Cynk

Cynk jest kofaktorem wielu enzymów, wykazuje działanie antyoksydacyjne i wspiera układ odpornościowy. Według EFSA przyczynia się do „prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego” oraz „ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym”. Niewielkie badania obserwacyjne wskazują, że niedobór cynku często występuje przy niedoczynności tarczycy, a jego suplementacja może poprawiać konwersję T4 do T3 [11]. Dane są jednak ograniczone, dlatego należy podkreślić: Związek między cynkiem a funkcjonowaniem tarczycy nie został jeszcze potwierdzony przez EFSA; konieczne są dalsze badania. Dobrymi źródłami cynku są ostrygi, mięso, pestki dyni i płatki owsiane. Osoby na diecie wegetariańskiej powinny zwracać szczególną uwagę na podaż cynku.

Witamina B12, witamina B6, magnez i kwasy tłuszczowe omega‑3

Witaminy B12 i B6 wspierają metabolizm energetyczny i przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia. U osób z chorobą Hashimoto częściej rozwija się niedokrwistość złośliwa (niedobór witaminy B12), dlatego zaleca się kontrolowanie jej poziomu. Według EFSA magnez przyczynia się do „prawidłowego funkcjonowania mięśni i prawidłowego metabolizmu energetycznego”; jego niedobór może prowadzić do skurczów mięśni, zmęczenia i zaburzeń snu. Kwasy tłuszczowe omega‑3 (EPA i DHA) mają właściwości przeciwzapalne, nie istnieje jednak zatwierdzone oświadczenie zdrowotne dotyczące ich wpływu na tarczycę. Źródłem omega‑3 są ryby, olej z alg oraz wysokiej jakości suplementy. Ponieważ związek między omega‑3 a chorobą Hashimoto nie został potwierdzony przez EFSA, również w tym przypadku konieczne są dalsze badania.

6. Dieta bezglutenowa – wybawienie czy moda?

Rola glutenu w chorobie Hashimoto budzi kontrowersje. Zboża zawierające gluten, takie jak pszenica, żyto i jęczmień, zawierają białka, które u osób z predyspozycjami genetycznymi mogą wywołać reakcję immunologiczną. W przypadku potwierdzonej celiakii ścisła dieta bezglutenowa jest niezbędna. A co z osobami, które mają wyłącznie chorobę Hashimoto?

W niewielkim polskim badaniu pilotażowym porównano 34 kobiety z chorobą Hashimoto: połowa z nich przez sześć miesięcy stosowała dietę bezglutenową, a pozostałe odżywiały się jak dotychczas. W grupie na diecie bezglutenowej odnotowano istotny spadek poziomu przeciwciał anty‑TPO i anty‑TG oraz niewielki wzrost poziomu witaminy D [8]. Poprawił się także wskaźnik SPINA‑GT, opisujący produkcję hormonów tarczycy. Autorzy uznali, że bezglutenowy styl życia może u niektórych kobiet zmniejszać autoimmunizację. W aktualnym przeglądzie systematycznym z 2023 roku w analizie łącznej wykazano umiarkowane, lecz istotne obniżenie poziomu przeciwciał TPO‑Ab i TG‑Ab oraz niewielki spadek TSH, podczas gdy poziom wolnej T3 nie uległ zmianie [12]. Badania były jednak niejednorodne.

Kolejny problem polega na tym, że produkty bezglutenowe często zawierają mało błonnika i mikroskładników odżywczych. Ponadto ścisła dieta eliminacyjna może utrudniać życie towarzyskie. Dlatego eksperci zalecają: warto wypróbować dietę bezglutenową przez okres od trzech do sześciu miesięcy, pod warunkiem że odbywa się to pod kontrolą lekarza, a ewentualne niedobory składników odżywczych są uzupełniane. Jeśli nie nastąpi poprawa, można ponownie wprowadzić gluten do diety. Przy braku celiakii nie ma konieczności unikania go przez całe życie.

7. Dieta śródziemnomorska, paleo i dieta w protokole autoimmunologicznym

Dieta śródziemnomorska – kolorowa, świeża i zbilansowana

Dieta śródziemnomorska opiera się na owocach, warzywach, roślinach strączkowych, rybach, oliwie z oliwek, orzechach i produktach pełnoziarnistych. Dostarcza wielu kwasów tłuszczowych omega‑3, polifenoli i przeciwutleniaczy. W randomizowanym badaniu z udziałem 40 pacjentów z chorobą Hashimoto porównano cztery grupy: stosującą dietę śródziemnomorską, dietę bezglutenową, śródziemnomorską dietę bezglutenową oraz grupę kontrolną. Po trzech miesiącach we wszystkich grupach interwencyjnych wzrósł poziom FT3, natomiast wartości TSH oraz poziomy przeciwciał anty-TPO i anty-TG spadły [7]. Szczególnie w grupie stosującej dietę śródziemnomorską oraz w grupie łączącej dietę śródziemnomorską z bezglutenową odnotowano wyraźny spadek poziomu przeciwciał i zmniejszenie masy ciała [7]. Wyniki te pokazują, że dieta o działaniu przeciwzapalnym, bogata w warzywa, owoce, ryby i zdrowe tłuszcze, może odciążać tarczycę. Jej zaletami są różnorodność produktów spożywczych i dobre zaopatrzenie organizmu w mikroelementy.

Dieta paleo i protokół autoimmunologiczny (AIP)

Program Paleo Hashimoto opiera się na diecie wzorowanej na sposobie żywienia ludzi w epoce kamienia i wyklucza zboża, produkty mleczne, rośliny strączkowe, cukry rafinowane oraz żywność przetworzoną. Protokół autoimmunologiczny (AIP) idzie o krok dalej, dodatkowo wykluczając jaja, orzechy, nasiona i warzywa psiankowate. Jego celem jest unikanie produktów sprzyjających stanom zapalnym i rozpoznanie potencjalnych czynników wyzwalających.

W trwającym 10 tygodni amerykańskim badaniu pilotażowym uczestniczyło 17 kobiet z chorobą Hashimoto, które stosowały dietę AIP w ramach programu zmiany stylu życia prowadzonego online. Po dziesięciu tygodniach jakość życia i wyniki oceny objawów znacząco się poprawiły, a poziom hs-CRP (markera stanu zapalnego) spadł o 29%. Poziomy hormonów tarczycy pozostały jednak stabilne. Uczestniczki nieznacznie schudły, a niektóre z nich mogły zmniejszyć dawki leków [5]. W polskim badaniu z udziałem 28 osób oceniano dietę AIP przez dwanaście tygodni. Wartości FT3, FT4 i TSH spadły, pozostając jednak w normie, objętość tarczycy i masa ciała się zmniejszyły, a samopoczucie uległo poprawie. Wzrósł jednak poziom przeciwciał anty-TPO, podczas gdy poziom przeciwciał anty-TG nieznacznie spadł. Autorzy podkreślili, że w celu wzmocnienia pozytywnych efektów konieczna jest dłuższa obserwacja oraz indywidualnie dopasowany dobór produktów spożywczych [6].

Podsumowanie: Diety AIP i paleo mogą w krótkim okresie poprawiać parametry stanu zapalnego oraz jakość życia. Ze względu na znaczne ograniczenia należy stosować je jedynie przez krótki czas i pod opieką specjalisty w zakresie żywienia medycznego. Osoby z chorobą Hashimoto, które chcą zidentyfikować nowe czynniki wyzwalające, mogą wypróbować dietę eliminacyjną przez 4–8 tygodni, a następnie stopniowo ponownie wprowadzać poszczególne produkty. Ważne jest uzupełnianie ewentualnych niedoborów składników odżywczych (np. wapnia i witamin z grupy B) za pomocą odpowiedniej żywności lub preparatów.

8. Flora jelitowa a tarczyca – nowa perspektywa badawcza

W ostatnich latach jelita znajdują się w centrum zainteresowania badań nad tarczycą. Mikrobiom jelitowy wpływa na układ odpornościowy, a być może także na tarczycę. Dwukierunkowe badanie randomizacji mendlowskiej z udziałem 26 342 osób wykazało, że większy udział bakterii z rodzaju Akkermansia obniża ryzyko niedoczynności tarczycy (iloraz szans 0,84). Niedoczynność tarczycy nie miała natomiast istotnego wpływu na florę jelitową [3]. Autorzy przypuszczają, że Akkermansia wzmacnia barierę jelitową i hamuje stany zapalne. Zależność ta nie została jednak dotychczas potwierdzona przez EFSA. Konieczne są dalsze badania kliniczne i próby interwencyjne z zastosowaniem probiotyków.

W innym badaniu połączono dane dotyczące mikrobiomu jelitowego i transkryptomu. U pacjentów we wczesnym stadium choroby Hashimoto stwierdzono subtelne zmiany różnorodności mikroorganizmów oraz zwiększoną liczebność niektórych szczepów bakterii. Zdefiniowano również dziewięć charakterystycznych markerów RNA, które w połączeniu z sygnaturami mikrobiomu pozwalały rozpoznać chorobę z dokładnością 85% [4]. Wyniki te pokazują, jak ściśle flora jelitowa jest powiązana z tarczycą. Można z nich wywnioskować, że produkty bogate w błonnik (warzywa, owoce, rośliny strączkowe) oraz produkty fermentowane (kapusta kiszona, jogurt, kefir) mogą wspierać różnorodność mikrobiomu jelitowego. Związek między „zespołem nieszczelnego jelita” a chorobami tarczycy nie został jednak jednoznacznie potwierdzony. Wpływ flory jelitowej na chorobę Hashimoto stanowi zatem interesujący obszar badań, ale potrzebne są dalsze analizy.

9. Styl życia: radzenie sobie ze stresem, aktywność fizyczna i sen

W przypadku chorób przewlekłych znaczenie ma nie tylko dieta, lecz także styl życia. Stres może osłabiać układ odpornościowy i nasilać procesy zapalne. Przewlekły stres zwiększa poziom kortyzolu, co z kolei może hamować konwersję T4 do T3. Dlatego lekarze zalecają metody radzenia sobie ze stresem, takie jak joga, medytacja, ćwiczenia oddechowe i umiarkowana aktywność fizyczna.

Przegląd systematyczny obejmujący osiem badań klinicznych wykazał, że joga poprawia poziomy TSH, T3 i T4, korzystnie wpływa na profil lipidowy, zwiększa zmienność rytmu serca, zmniejsza lęk i depresję oraz podnosi jakość życia. Badania były jednak bardzo niejednorodne, dlatego potrzebne są dalsze randomizowane badania kontrolowane [10]. Oprócz jogi odpowiednie są również spacery, jazda na rowerze, pływanie czy trening siłowy. Ważne, aby się nie przeciążać: w przypadku ciężkiej niedoczynności tarczycy przed rozpoczęciem intensywniejszych treningów należy wykonać próbę wysiłkową.

Znaczenie ma również sen: jego niedobór zwiększa poziom markerów stanu zapalnego i może spowalniać metabolizm. Zadbaj o 7–8 godzin snu każdej nocy. Korzystny wpływ ma także rezygnacja z alkoholu, palenia tytoniu i nadmiernego spożycia cukru. Gwałtowne skoki poziomu cukru obciążają trzustkę i sprzyjają stanom zapalnym, dlatego dieta bez cukru lub z jego niewielką zawartością może odciążyć tarczycę.

10. Praktyczne wskazówki żywieniowe i przepisy

Produkty zasadotwórcze i o działaniu przeciwzapalnym

• Warzywa i owoce: brokuły, szpinak, marchew, buraki, borówki, jabłka – kolorowe i bogate w przeciwutleniacze.

• Wysokiej jakości źródła białka: ryby (np. łosoś, makrela), chude mięso, rośliny strączkowe, tempeh i jaja.

• Zdrowe tłuszcze: oliwa z oliwek extra virgin, awokado, orzechy, nasiona (chia, siemię lniane) i tłuste ryby dostarczają kwasów Omega-3.

• Bezglutenowe produkty pełnoziarniste: proso, gryka, komosa ryżowa, amarantus i bezglutenowe płatki owsiane.

• Produkty fermentowane: kapusta kiszona, kimchi, kombucha i jogurt wspierają mikroflorę jelitową.

Produkty, których unikają niektóre osoby z Hashimoto

• Surowa soja i warzywa kapustne: soja, surowa kapusta, brukselka i rzepak zawierają substancje wolotwórcze, które w dużych ilościach mogą hamować przyswajanie jodu. Po dokładnym ugotowaniu nie stanowią problemu.

• Żywność wysoko przetworzona: dania gotowe, kiełbaski i przekąski często zawierają tłuszcze trans, substancje dodatkowe oraz dużo cukru.

• Nadmierne spożycie produktów z alg: niektóre algi (kombu, wakame) zawierają wyjątkowo duże ilości jodu. Jedna porcja nori lub wakame raz w tygodniu w zupełności wystarczy.

Pomysły na jadłospis

Wiele osób szuka „przepisów dla osób z Hashimoto”. Oto kilka prostych propozycji:

• Śniadanie: bezglutenowe płatki owsiane z napojem owsianym, nasionami chia, borówkami i łyżką masła migdałowego. W razie potrzeby dosłodzić cynamonem.

• Obiad: Kolorowa miska Buddy: komosa ryżowa, brokuły gotowane na parze, podsmażane kostki batata, ciecierzyca, awokado, czerwona kapusta oraz dressing z oliwy i cytryny.

• Przekąska: Jogurt naturalny lub kokosowy z kiszoną kapustą albo garść orzechów.

• Kolacja: Pieczony łosoś z ziołami, podawany z pieczonymi warzywami (papryką, cukinią i dynią) oraz sałatką z rukoli i rzodkiewek.

Dania można również przygotować w wersji bezglutenowej, bezlaktozowej lub paleo. Osoby stosujące dietę w chorobach autoimmunologicznych mogą na przykład zrezygnować z warzyw psiankowatych (pomidorów, papryki i bakłażanów), a orzechy zastąpić produktami kokosowymi.

11. Suplementy diety i polecany produkt

Suplementy diety mogą być pomocne w przypadku niedoboru określonych mikroskładników we krwi lub gdy dieta nie dostarcza wszystkich składników odżywczych. Ważne jest, aby wcześniej oznaczyć ich poziom we krwi (np. selenu, witaminy D, B12 i ferrytyny) oraz skonsultować przyjmowanie suplementów z lekarzem. Na rynku dostępnych jest wiele produktów określanych jako „suplementy na Hashimoto” lub „wsparcie równowagi tarczycy”. Warto zwracać uwagę na przejrzysty skład, umiarkowane dawki oraz oświadczenia zdrowotne zatwierdzone w UE.

Nasz polecany produkt: kapsułki XTRA FUEL Schilddrüsen Balance. Kapsułki te zawierają zbilansowane połączenie jodu, selenu, cynku, witaminy D i witamin z grupy B w umiarkowanych dawkach. Zgodnie z oświadczeniami zdrowotnymi zatwierdzonymi przez EFSA zawarte w nich mikroskładniki wspierają prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i układu odpornościowego (np. „jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy”, „selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy”, „witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego”). Uwaga: Suplementy diety nie zastępują zbilansowanej diety ani leczenia zaleconego przez lekarza.

12. Doświadczenia innych osób i realistyczne oczekiwania

Wiele osób dotkniętych tą chorobą dzieli się na forach i blogach swoimi doświadczeniami z Hashimoto. Niektórzy zgłaszają znaczną poprawę po przejściu na dietę bezglutenową, inni są zwolennikami protokołu autoimmunologicznego, a jeszcze inni nie zauważają prawie żadnych zmian. To zróżnicowanie jasno pokazuje, że przebieg Hashimoto jest kwestią indywidualną. Predyspozycje genetyczne, mikroflora jelitowa, poziom stresu i sytuacja życiowa wpływają na reakcje organizmu. Takie relacje mogą być źródłem inspiracji, ale nie zastępują konsultacji lekarskiej. Dziennik żywieniowy pomaga rozpoznać indywidualne czynniki wyzwalające objawy (np. nabiał, warzywa psiankowate lub gluten). Rygorystyczne diety należy stosować jedynie przez ograniczony czas i pod opieką specjalisty, aby zapobiec niedoborom.

13. Hashimoto a jelita – jak rozumieć „Leaky Gut” & Co.

Termin „Leaky Gut” oznacza zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej. Według niektórych hipotez w przebiegu Hashimoto do krwi może przedostawać się więcej bakterii jelitowych, składników żywności lub endotoksyn, co aktywuje układ odpornościowy. Wspomniane powyżej badanie obejmujące zintegrowaną analizę mikrobiomu i transkryptomu wykazało na przykład zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej oraz oznaki aktywacji szlaków immunologicznych i infekcyjnych [4]. Nadal jednak nie wiadomo, czy „Leaky Gut” jest przyczyną, czy skutkiem autoimmunizacji. W UE nie zatwierdzono żadnego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego „Leaky Gut”. Dlatego należy podkreślić: EFSA nie potwierdziła dotąd związku między przepuszczalnością jelit a chorobami tarczycy; konieczne są dalsze badania. Osoby, które chcą wspierać zdrowie jelit, powinny włączyć do swojej diety produkty bogate w błonnik i żywność fermentowaną, a także stosować metody ograniczające stres.

14. Leczenie i opieka medyczna

Leczenie choroby Hashimoto polega zazwyczaj na uzupełnianiu L-tyroksyny, gdy tarczyca nie produkuje wystarczającej ilości hormonów. Dawkę dobiera się indywidualnie na podstawie poziomu TSH, fT3/fT4 oraz objawów. Niektórzy lekarze dodatkowo stosują suplementy diety lub zalecają zmianę sposobu odżywiania. Ważne jest regularne wykonywanie badań krwi, utrzymywanie stałego stężenia leku (tabletkę należy przyjmować rano na czczo, 30 minut przed śniadaniem) oraz omówienie z lekarzem potencjalnych interakcji (np. związanych z przyjmowaniem wapnia, żelaza lub produktów sojowych).

Alternatywne terapie, takie jak detoks, „oczyszczanie tarczycy” czy przyjmowanie wysokich dawek witamin, są promowane w internecie, ale nie mają podstaw naukowych i wiążą się z ryzykiem. Oczyszczanie tarczycy w formie radykalnej kuracji nie jest konieczne — za procesy detoksykacji odpowiadają wątroba i nerki. Nie istnieją również żadne zatwierdzone twierdzenia, zgodnie z którymi określone kuracje oczyszczające mogą „wyleczyć Hashimoto”.

15. Podsumowanie i perspektywy

Zmiana sposobu odżywiania może poprawić jakość życia osób z chorobą Hashimoto i niedoczynnością tarczycy, ograniczyć stan zapalny oraz uzupełnić niedobory mikroelementów. Badania naukowe wykazują, że:

• Suplementacja selenu w umiarkowanej dawce obniża poziom TSH i przeciwciał [1].

• Witamina D może ograniczać reakcję autoimmunologiczną i poprawiać metabolizm [2].

• Dieta bezglutenowa u niektórych kobiet prowadzi do obniżenia miana przeciwciał [8].

• Dieta śródziemnomorska lub śródziemnomorska dieta bezglutenowa korzystnie wpływa na gospodarkę hormonalną i masę ciała [7].

• Programy żywieniowe AIP lub paleo mogą krótkoterminowo poprawiać jakość życia i obniżać poziom markerów stanu zapalnego [5], [6].

• Mikrobiom jelitowy odgrywa pewną rolę, jednak zależności te nie są jeszcze w pełni poznane [3], [4].

• Joga i redukcja stresu poprawiają poziom hormonów tarczycy oraz samopoczucie [10].

Nie istnieje żadna „cudowna dieta” na Hashimoto. Zamiast tego zaleca się indywidualne podejście: zbilansowaną dietę opartą na możliwie jak najmniej przetworzonych produktach, odpowiednią podaż jodu, selenu, witaminy D, żelaza i cynku, zapobieganie niedoborom składników odżywczych, umiarkowaną aktywność fizyczną oraz radzenie sobie ze stresem. Osoby, które chcą wypróbować określone diety, powinny stosować je przez ograniczony czas i we współpracy z personelem medycznym. W ten sposób można zapewnić tarczycy możliwie najlepsze wsparcie w przypadku choroby Hashimoto i niedoczynności tarczycy.

Na koniec: swoją dietę i stosowanie suplementów diety należy zawsze skonsultować z lekarzem lub dietetykiem. Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady medycznej.

Bibliografia

1. Huwiler, V. V., Maissen-Abgottspon, S., Stanga, Z., Mühlebach, S., Trepp, R., Bally, L., & Bano, A. (2024). Suplementacja selenu u pacjentów z chorobą Hashimoto: przegląd systematyczny i metaanaliza randomizowanych badań klinicznych. Thyroid, 34(3), 295–313. DOI: 10.1089/thy.2023.0556.

2. Tang, J., Shan, S., Li, F., & Yun, P. (2023). Wpływ suplementacji witaminy D na autoprzeciwciała i czynność tarczycy u pacjentów z chorobą Hashimoto: przegląd systematyczny i metaanaliza. Medicine (Baltimore), 102(52), e36759. DOI: 10.1097/MD.0000000000036759.

3. Shi, C., Chen, J., He, S., Zhang, Y., Zhang, Y., & Yu, L. (2024). Wzajemne zależności między mikrobiotą jelitową a niedoczynnością tarczycy: dwukierunkowe badanie randomizacji Mendla z wykorzystaniem dwóch prób. Frontiers in Nutrition, 11, 1286593. DOI: 10.3389/fnut.2024.1286593.

4. Li, M., Chen, K., Chen, Y., Zhang, L., Cui, Y., Xiao, F., Liu, Z., et al. (2024). Zintegrowana analiza mikrobiomu jelitowego i transkryptomu gospodarza ujawnia nowe sygnatury molekularne w chorobie Hashimoto. Journal of Translational Medicine, 22(1), 1045. DOI: 10.1186/s12967-024-05876-3.

5. Abbott, R. D., Sadowski, A., Alt, A. G., & współpracownicy (2019). Skuteczność diety opartej na protokole autoimmunologicznym jako elementu wielodyscyplinarnej, wspomaganej interwencji w styl życia u osób z zapaleniem tarczycy Hashimoto. Cureus, 11(4), e4556. DOI: 10.7759/cureus.4556.

6. Ihnatowicz, P., Gębski, J., & Drywień, M. E. (2023). Wpływ diety opartej na protokole autoimmunologicznym (AIP) na zmiany parametrów tarczycy w chorobie Hashimoto. Annals of Agricultural and Environmental Medicine, 30(3), 513–521. DOI: 10.26444/aaem/166263.

7. Ülker, M. T., Arıtıcı Çolak, G., & Baş, M. (2023). Ocena wpływu diety bezglutenowej i diety śródziemnomorskiej na układ odpornościowy u pacjentów z zapaleniem tarczycy Hashimoto. Food Science & Nutrition, 12(2), 1180–1188. DOI: 10.1002/fsn3.3833.

8. Krysiak, R., Szkróbka, W., & Okopień, B. (2019). Wpływ diety bezglutenowej na autoimmunizację tarczycy u nieleczonych farmakologicznie kobiet z zapaleniem tarczycy Hashimoto: badanie pilotażowe. Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes, 127(7), 417–422. DOI: 10.1055/a-0653-7108.

9. Krysiak, R., Szkroba, W., & Okopień, B. (2019). Wpływ witaminy D i selenometioniny na miana przeciwciał przeciwtarczycowych, aktywność osi podwzgórze–przysadka–tarczyca oraz wyniki badań czynności tarczycy u mężczyzn z zapaleniem tarczycy Hashimoto: badanie pilotażowe. Pharmacological Reports, 71(2), 243–247. DOI: 10.1016/j.pharep.2018.10.012.

10. Bhandari, R. B., & Mahto, P. K. (2024). Wpływ jogoterapii na niedoczynność tarczycy: przegląd systematyczny. Annals of Neurosciences, 32(3), 207–218. DOI: 10.1177/09727531241282516.

11. Shulhai, A.-M., Rotondo, R., Petraroli, M., Patianna, V., Predieri, B., Iughetti, L., & Esposito, S. (2024). Rola żywienia w funkcjonowaniu tarczycy. Nutrients, 16(15), 2496. DOI: 10.3390/nu16152496.

12. Piticchio, T., Frasca, F., Malandrino, P., Trimboli, P., Carrubba, N., Tumminia, A., Vinciguerra, F., & Frittitta, L. (2023). Wpływ diety bezglutenowej na postęp autoimmunologicznego zapalenia tarczycy u pacjentów bez objawów ani zmian histologicznych wskazujących na celiakię: metaanaliza. Frontiers in Endocrinology, 14, 1200372. DOI: 10.3389/fendo.2023.1200372.